Wartości logiczne (zwane inaczej typem boolean) to dwa ciągi znaków, „PRAWDA” i „FAŁSZ”. Wpisawszy takie teksty do komórki arkusza zobaczymy, że zawartość komórki jest automatycznie wyśrodkowana, a ew. małe litery w tekście zamienione są na duże.
Wartości logiczne na potrzeby obliczeń mają wartość 1 (PRAWDA) i 0 (FAŁSZ). Jeśli zaś wymagana jest konwersja wartości liczbowej na logiczną, każda liczba różna od zera to PRAWDA, a wartość zero, to FAŁSZ.
Wartości i wyrażenia logiczne (dające w efekcie wartość logiczną, np. „C5>0” jest w wyniku porównania albo prawdziwe albo fałszywe) są w arkuszach kalkulacyjnych często używane w obliczeniach i do sprawdzania prawdziwości warunków. Excel wyposażony jest w ok. 10 funkcji w grupie Logiczne na wstążce Funkcje.
Funkcja JEŻELI
Funkcja JEŻELI(test; wyr1; wyr2) – jako pierwszy parametr „test” przyjmuje dowolne wyrażenie mogące zwrócić wartość logiczną (PRAWDA lub FAŁSZ) i zwraca w wyniku drugi argument „wyr1” (gdy test to PRAWDA) lub trzeci argument „wyr2” (gdy test to FAŁSZ). Funkcji tej można użyć np. to wyświetlenia własnego komunikatu błędu – np. można sprawdzić czy jest możliwe działanie dzielenia (dzielnik różny od zera) i zwrócić ten wynik dzielenia lub ciąg znaków z komunikatem błędu, np. =JEŻELI(C5<>0; D37/C5; „Błąd”). Jest to często stosowany zabieg pozwalający na wyeliminowanie systemowych komunikatów błędu Excela, np. „#DZIEL/0!”. Można się domyślić, że jest to błąd dzielenia przez zero – wszystkie błędy systemowe widoczne w komórkach mają podobną postać, np. #N/D i bywają trudne do zinterpretowania. Można je zastąpić (jak w treści zadania) komunikatem własnym zwracanym przez funkcję JEŻELI. Funkcja JEŻELI ma jednak wiele innych zastosowań. Możemy np. jej użyć w miesięcznym harmonogramie spłat kredytu – planować spłaty JEŻELI zadłużenie w danym miesiącu jest większe od zera.
Inne funkcje z grupy Logiczne
ORAZ(wyr1; wyr2; …) i podobna LUB:
LUB(wyr1; wyr2; …) – funkcja przyjmuje wartość PRAWDA tylko gdy wszystkie (ORAZ) lub przynajmniej jedno (LUB) wyrażenie spośród argumentów przyjmie wartość PRAWDA. Wyrażenia wyr1, wyr2 itd. mogą być adresami komórek lub wyrażeniami-warunkami, które Excel musi wyznaczyć i dać w wyniku wartość logiczną, np. „A5>0” (może to dać w wyniku PRAWDA lub FAŁSZ w zależności od zawartości komórki A5). Obie funkcje pozwalają uzależnić dalsze np. obliczenia od prawdziwości wielu wyrażeń.
Stosowanie wyrażeń logicznych w obliczeniach
Używanie wprost wyrażeń logicznych w formułach jest ciekawą alternatywą dla funkcji JEŻELI, stosowaną przez zaawansowanych użytkowników. Wykorzystujemy tu mechanizm automatycznej konwersji wartości logicznej na numeryczną (0 lub 1). Taka wartość pomnożona przez inne wyrażenie może je wyzerować lub będzie neutralne (mnożenie przez 1). Dla przykładu, dwie formuły dające ten sam wynik:
=A1+JEŻELI(A2>0; A3; 0)
=A1+(A2>0)*A3
Czyli do wartości komórki A1 dodajemy wartość komórki A3, ale tylko wtedy, gdy A2 jest większe od zera. Pierwsza wersja, z funkcją JEŻELI jest oczywista. W drugiej wersji mamy wyrażenie w nawiasie, którego wartością będzie PRAWDA lub FAŁSZ, czyli 1 lub 0, pomnożone przez A3. W efekcie wartość A3 będzie albo mnożona przez 1, a więc nie zmieniona i dodana do A1, albo pomnożona przez zero i w wyniku będzie A1+0, zgodnie z wariantem 1.